وَ يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذابِ وَ لَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ وَعْدَهُ وَ إِنَّ يَوْماً عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ ﴿۴۷﴾
شتاب در مجازات را از تو میخواهند، با آنکه خدا هرگز وعده خویش را تخلّف نخواهد کرد(1)؛ و یک روز نزد صاحباختیار تو با هزار سال که شما میشمارید، یکسان است.338
حج (22)
47
به آیه 32 انفال(8) و 16 ص(38) توجّه فرمایید.
وَ كَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَمْلَيْتُ لَها وَ هِيَ ظالِمَةٌ ثُمَّ أَخَذْتُها وَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ ﴿۴۸﴾
چه بسیار شهرها که به [اهل] آن مهلت دادم، در حالی که ستمپیشه بودند، آنگاه گرفتارشان کردم(1)؛ و سرانجام تنها در پیشگاه من است.338
حج (22)
48
معنی و مفهوم این آیه به بیان دیگر در آیه 45 حج(همین سوره) نیز آمده است و تکرار به منظور تأکید است.
قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّما أَنَا لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ ﴿۴۹﴾
بگو: ای مردم، من برای شما فقط هشداردهندهای آشکارم.338
حج (22)
49
فَالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ ﴿۵۰﴾
[آگاه باشید] که مؤمنانِ نیکوکار، آمرزش و روزی فاخر دارند.338
حج (22)
50
وَ الَّذِينَ سَعَوْا فِي آياتِنا مُعاجِزِينَ أُولئِكَ أَصْحابُ الْجَحِيمِ ﴿۵۱﴾
و کسانی که در برابر آیات ما جبهه گرفتند(1)، دوزخیاند.338
حج (22)
51
به آیات 5 انبیاء(21) ، 4 و 5 فرقان(25) و 43 سبأ(34) توجّه فرمایید.
وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِيٍّ إِلاَّ إِذا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ فَيَنْسَخُ اللَّهُ ما يُلْقِي الشَّيْطانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آياتِهِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ﴿۵۲﴾
قبل از تو رسول و پیامبری(1) نفرستادیم، مگر اینکه وقتی آرزو[ی موفقیت] میکرد، شیطان [با القای شبهه در مردم(2)] در آرزوی وی [مانع] میافکند؛ امّا خدا القای دسیسه شیطان را از میان میبَرَد، و آیات خویش را استحکام میبخشد؛ و خدا دانایی فرزانه است؛338
حج (22)
52
واژه «رسول» و «نبی» وقتی به همراه یکدیگر ذکر شود، هر یک معنی مستقل خود را دارد. زمخشری در کشاف گفته است: «رسول» کسی است که کتاب جدیدی آورده؛ امّا «نبی» صاحب شریعت جدیدی نیست، بلکه همان دین رسول را تبلیغ میکند.
برای توجیه افزوده، به آیات 112 انعام(6) و 26 فصلت(41) توجّه فرمایید.
لِيَجْعَلَ ما يُلْقِي الشَّيْطانُ فِتْنَةً لِلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْقاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ وَ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَفِي شِقاقٍ بَعِيدٍ ﴿۵۳﴾
تا آنچه را شیطان القاء کرد برای بیماردلان و سخت دلان وسیله آزمون قرار دهد؛ البته ستمپیشگان در ستیزهای بیپایان قرار دارند؛338
حج (22)
53
وَ لِيَعْلَمَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَيُؤْمِنُوا بِهِ فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ وَ إِنَّ اللَّهَ لَهادِ الَّذِينَ آمَنُوا إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ ﴿۵۴﴾
و نیز هدف این بود که اهل دانش [با وجود القائات شیاطین] تشخیص دهند که گفتار پیامبران [کلام] حقّی است از جانب صاحباختیار تو و به آن بگروند و قلبهاشان در برابر آن فروتن گردد؛ و بیگمان خدا راهبر(1) باورداران به راهی راست(2)است.338
حج (22)
54
عبارت لهادِ الذین در اصل لهادی الذین بوده است.
برای شناخت سریعتر راه راست به زیرنویسآیه 153 انعام(6) در مورد ده فرمان قرآنی مراجعه فرمایید.
وَ لا يَزالُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي مِرْيَةٍ مِنْهُ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً أَوْ يَأْتِيَهُمْ عَذابُ يَوْمٍ عَقِيمٍ ﴿۵۵﴾
انکارورزان پیوسته در مورد قرآن تردید دارند تا آنگاه که رستاخیز ناگهان فرا رسد، یا به مجازاتِ روزی بیفردا(1) گرفتار آیند.338
حج (22)
55
تفسیر روحالمعانی احتمال داده که منظور روز مرگ است که برای محتضر فردایی وجود ندارد؛ در مورد مجازات روز مرگ ستمگران، به آیات 93 انعام(6) ، 50 انفال(8) و 27 محمد(47) توجّه فرمایید.