وَ إِذا حُشِرَ النَّاسُ كانُوا لَهُمْ أَعْداءً وَ كانُوا بِعِبادَتِهِمْ كافِرِينَ ﴿۶﴾
و چون [در قیامت] مردم احضار شوند، [معبودها] دشمنشان خواهند بود و عبادتشان را انکار میکنند(1).503
اَحقاف (46)
6
به آیات 29 یونس(10)، و 63 قصص(28) توجّه فرمایید؛ ضمناً معنی و مفهوم این آیه به بیان دیگری در آیات 81 و 82 مریم(19) آمده است.
وَ إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمَّا جاءَهُمْ هذا سِحْرٌ مُبِينٌ ﴿۷﴾
و چون آیاتِ ما که روشنگر است، بر آنان خوانده شود، انکارورزان در مورد سخن حقّی که بر آنان رسیده، گویند: این جادویی است آشکار(1)،503
اَحقاف (46)
7
مفهوم آیه به بیان سادهتر در آیه 2 انبیاء(21) آمده است.
أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَلا تَمْلِكُونَ لِي مِنَ اللَّهِ شَيْئاً هُوَ أَعْلَمُ بِما تُفِيضُونَ فِيهِ كَفى بِهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ﴿۸﴾
بلکه میگویند: قرآن را خودش جعل کرده است(1)؛ بگو: اگر آن را جعل کرده باشم، شما [و دیگران] قهر خدا را(2) از من بازنخواهید داشت؛ او به آنچه [به گفتگو] در آن وارد میشوید، آگاهتر است؛ [و] به عنوان گواه بین من و شما کافی است(3)؛ و اوست آمرزگار و مهربان.503
اَحقاف (46)
8
به آیات 44-46 حاقه(69) توجّه فرمایید.
برای توجیه افزودن کلمه «قهر» و توضیح چگونگی و شدّت آن، به آیات 44-47 حاقه(69) توجّه فرمایید؛ ضمناً مفهوم آیه به بیان دیگر در آیه 24 شوری(42) آمده است.
اشاره به متن آیه 166 نساء(4) است.
قُلْ ما كُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ وَ ما أَدْرِي ما يُفْعَلُ بِي وَ لا بِكُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاَّ ما يُوحى إِلَيَّ وَ ما أَنَا إِلاَّ نَذِيرٌ مُبِينٌ ﴿۹﴾
بگو: من پدیدهای نوظهور در میان رسولان نیستم(1) و نمیدانم سرنوشت من و شما چه خواهد شد(2)؛ تنها از آنچه به من وحی میشود پیروی میکنم و فقط هشداردهندهای آشکارم.503
اَحقاف (46)
9
به آیه 56 نجم(53) توجّه فرمایید.
به آیات 188 اعراف(7) و 50 انعام(6) توجّه فرمایید.
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ كانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ كَفَرْتُمْ بِهِ وَ شَهِدَ شاهِدٌ مِنْ بَنِي إِسْرائِيلَ عَلى مِثْلِهِ فَآمَنَ وَ اسْتَكْبَرْتُمْ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ﴿۱۰﴾
بگو: به نظر شما اگر [قرآن] از جانب خدا [رسیده] باشد و با آنکه شاهدی از دودمان یعقوب(1) مشابهت آن را [با تورات و حقانیت آن را] گواهی داده و ایمان آورده باشد(2) و شما در برابرش انکار و تکبّر کنید [آیا گمراه و ستمگر نیستید؟(3)] بیگمان خدا ستمگران را هدایت نخواهد کرد.503
اَحقاف (46)
10
به آیات 43 رعد(13) و 197 شعراء(26) توجّه فرمایید.
در قرآن، شخص شاهدی از بنیاسرائیل که مشابهت تورات و قرآن را گواهی داده و به قرآن ایمان آورده، معرفی نشده است. بعضی از مفسّران گفتهاند وی «عبداللّه سلام» یکی از علمای یهود است که در مدینه اسلام آورد؛ در این صورت آیه شریفه باید مدنی باشد. مطابق جدول 15 کتاب «سیر تحول قرآن» اثر مرحوم مهندس مهدی بازرگان، 14 آیه ابتدای این سوره (احقاف) با موضوع توحید، نبوت و استقامت، در سال دوم هجرت نازل شده، که مؤید نکته بالا است. در ادامه، آیه 12 همین سوره را نیز ملاحظه فرمایید.
جواب شرط حذف شده است؛ جوابی که افزودهایم را، در آیه 52 فصلت(41) ملاحظه فرمایید.
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا لَوْ كانَ خَيْراً ما سَبَقُونا إِلَيْهِ وَ إِذْ لَمْ يَهْتَدُوا بِهِ فَسَيَقُولُونَ هذا إِفْكٌ قَدِيمٌ ﴿۱۱﴾
انکارورزان در موردِ [ایمانِ] مؤمنین گفتند: اگر [قرآن] شایستگی داشت، آنان [که مردمی فقیر و زبونند] در پذیرش آن بر ما سبقت نمیگرفتند؛ و چون بدان هدایت نیافتهاند، میگویند: این [قرآن] دروغی است دیرینه؛503
اَحقاف (46)
11
وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتابُ مُوسى إِماماً وَ رَحْمَةً وَ هذا كِتابٌ مُصَدِّقٌ لِساناً عَرَبِيًّا لِيُنْذِرَ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ بُشْرى لِلْمُحْسِنِينَ ﴿۱۲﴾
در حالی که قبل از قرآن، کتاب موسی راهنما و رحمت بود(1)؛ و این [قرآن] کتابی است که [آن را] تصدیق میکند، به زبان فصیح، تا ستمگران را هشدار دهد و برای نیکوکاران بشارت باشد.503
اَحقاف (46)
12
به زیرنویس اول آیه 30 احقاف(همین سوره) مراجعه فرمایید.
إِنَّ الَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿۱۳﴾
کسانی که گفتند: صاحباختیار ما خداست، آنگاه [از بندگی غیر خدا سر باز زدند و بر اعتقاد خود] پای فشردند، هیچ ترس و اندوهی نخواهند داشت(1).503
اَحقاف (46)
13
این آیه را با آیه 30 فصلت(41) مقایسه و نتیجهگیری فرمایید؛ ضمناً به آیات 82 و 127 انعام(6) و 27 و 28 فجر(89) توجّه فرمایید.
أُولئِكَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ خالِدِينَ فِيها جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ ﴿۱۴﴾
آنان به پاداش اعمالشان جاودانه بهشتیاند.503
اَحقاف (46)
14