لا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْواهُمْ إِلاَّ مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً ﴿۱۱۴﴾
در بسیاری از نجواهای آنان [هیچ نظر] خیری نیست(1)، مگر [در گفتار] کسی که توصیه به انفاق و شایستگی و اصلاح میان مردم کند؛ و هر که در طلب خشنودی خدا(2) چنین کند، پاداشی بزرگ به او خواهیم داد.97
نساء (4)
114
به آیات 9-10 مجادله(58) هم توجّه فرمایید.
موارد خشنودی خدا از بنده، همواره خشنودی بنده را از خدا به دنبال خواهد داشت؛ چنانکه در آیات 119 مائده(5) ، 100 توبه(9) ، 22 مجادله(58) ، 28 فجر(89) و 8 بینه(98) ملاحظه میفرمایید.
وَ مَنْ يُشاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدى وَ يَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ ما تَوَلَّى وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَ ساءَتْ مَصِيراً ﴿۱۱۵﴾
هر که پس از روشن شدن راه هدایت، [باز هم] با رسول به مخالفت برخیزد و راهی جز راه مؤمنان(1) را پیروی کند، او را به راهی که انتخاب کرده است، واگذاریم و به دوزخش درآوریم که بد سرانجامی است.97
نساء (4)
115
منظور از «راه مؤمنین» اطاعت از پیامبر است که اطاعت او، اطاعت خداست و من یطع الرسول فقد اطاع اللّه 80 نساء(4).
إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالاً بَعِيداً ﴿۱۱۶﴾
خدا این [گناه را] که برایش [در قدرت] شریک قائل شوند نمیبخشد، و[لی] غیر از آن را برای هر که بخواهد [و شایسته بداند]، میبخشد؛ و هر که برای خدا شریک قائل شود، در گمراهی بیپایانی افتاده است(1)97
نساء (4)
116
عقوبت شرک به بیان دیگر در آیات 48 نساء(همین سوره) و 72 مائده(5) نیز آمده است. همچنین مفهوم نهی و تحذیر از شرک و دعا و ندای مِن دونِ اللّه ، به بیانات گوناگون در دهها آیه بیان شده است، از جمله در آیات 116 نساء(4) ، 56 انعام(6) ، 194 اعراف(7) ، 106 یونس(10) ، 22 و 56 اسراء(17) ، 52 کهف(18) ، 73 حج(22) ، 117 مؤمنون(23) ، 213 شعراء(26) ، 88 قصص(28) ، 42 عنکبوت(29) ، 22 سبأ(34) ، 14 فاطر(35) ، 66 غافر(40) و 18 جن(72).
إِنْ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ إِلاَّ إِناثاً وَ إِنْ يَدْعُونَ إِلاَّ شَيْطاناً مَرِيداً ﴿۱۱۷﴾
آنان به جای خدا جز موجودات اثرپذیر(1) و جز شیطان متمرد را [تکیهگاه خود] نمیخوانند(2)؛97
نساء (4)
117
«اناث» جمع انثی است و معنی اصلی ریشه لغوی «انثی»، موجود اثرپذیر و قابلانعطاف است و «ماده» مفهوم بعدی است برای این کلمه؛ مفردات راغب و تفسیرهای المیزان و نمونه به تفصیل در این مورد توضیح دادهاند. قرآن طاغوتها و معبودان دروغین را از این جهت «انثی» نامیده که در برابر اراده خدا و جنبش مردم بساطشان به سرعت برچیده خواهد شد. عرب میگوید «انث الحدید» یعنی آهن نرم شده، و در «اناث» معنی تأثر و انفعال نهفته است.
به آیه 3 فرقان(25) توجّه فرمایید.
لَعَنَهُ اللَّهُ وَ قالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبادِكَ نَصِيباً مَفْرُوضاً ﴿۱۱۸﴾
... که خدا نفرینش کرد و [شیطان] گفت: از بندگان تو سهم معینی را [به خدمت] خواهم گرفت(1)؛97
نساء (4)
118
ابتدا به آیات 82 و 83 ص(38) و بعد به آیات 99 و 100 نحل(16) توجّه فرمایید.
وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذانَ الْأَنْعامِ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ وَ مَنْ يَتَّخِذِ الشَّيْطانَ وَلِيًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْراناً مُبِيناً ﴿۱۱۹﴾
و آنان را گمراه ساخته و به آرزوهای باطل میافکنم و وادارشان میکنم که گوش [پارهای از] دامها را بشکافند [و آن را حرام تلقّی کنند(1) و با این کار] آفرینش الهی را تغییر دهند؛ و هر که شیطان را به جای خدا کارساز خود برگزید، محقّقاً زیان آشکاری کرده است(2).97
نساء (4)
119
برای توضیح چگونگی موارد آن به آیه 103 مائده(5) و زیرنویس آن رجوع فرمایید.
معنی و مفهوم دو آیه 118 و 119 به بیان دیگر در آیات 16 و 17 اعراف(7) و 268 بقره(2) آمده است.
يَعِدُهُمْ وَ يُمَنِّيهِمْ وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلاَّ غُرُوراً ﴿۱۲۰﴾
[شیطان] انسانها را وعده میدهد و به آرزوهای باطل میافکند؛ و جز فریب به آنان وعده نمیدهد(1)؛97
نساء (4)
120
به آیه 39 نور(24) توجّه فرمایید.
أُولئِكَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ لا يَجِدُونَ عَنْها مَحِيصاً ﴿۱۲۱﴾
آنان جایگاهشان دوزخ است و راه گریزی از آن نمییابند.97
نساء (4)
121