أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلاَّ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلاً ﴿۴۴﴾
مگر میپنداری بیشترشان میشنوند یا درک میکنند؟ آنها به سان دامها هستند، بلکه از راه گمگشته تر(1).364
فرقان (25)
44
مفهوم آیه به بیان دیگر در آیه 171 بقره(2) آمده است.
أَ لَمْ تَرَ إِلى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ وَ لَوْ شاءَ لَجَعَلَهُ ساكِناً ثُمَّ جَعَلْنَا الشَّمْسَ عَلَيْهِ دَلِيلاً ﴿۴۵﴾
آیا به [لطف و صُنع] صاحباختیارت توجّه نکردی که چگونه سایه را گسترد، و اگر میخواست، آن را ساکن میکرد؛ آنگاه [تغییرِ وضعِ] خورشید را [نسبت به زمین] دلیل [گسترش و حرکت] آن [سایه] قرار دادیم.364
فرقان (25)
45
ثُمَّ قَبَضْناهُ إِلَيْنا قَبْضاً يَسِيراً ﴿۴۶﴾
آنگاه سایه را به [قدرت] خود، به آسانی بازگرفتیم.364
فرقان (25)
46
وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِباساً وَ النَّوْمَ سُباتاً وَ جَعَلَ النَّهارَ نُشُوراً ﴿۴۷﴾
اوست که شب را برای شما پوششی قرار داد و خواب را [مایه] آرامش، و روز را [نوعی] تجدید حیات.364
فرقان (25)
47
وَ هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّياحَ بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهُوراً ﴿۴۸﴾
و اوست که پیش از [باران] رحمتش، بادها را بشارتآور فرستاد؛ و از آسمان، آبی پاک نازل کردیم(1)،364
فرقان (25)
48
مفهوم این آیه به بیان کاملتری در آیه 57 اعراف(7) آمده است.
لِنُحْيِيَ بِهِ بَلْدَةً مَيْتاً وَ نُسْقِيَهُ مِمَّا خَلَقْنا أَنْعاماً وَ أَناسِيَّ كَثِيراً ﴿۴۹﴾
تا سرزمین خشک و خزانزده(1) را به وسیله آن حیات بخشیم و دامها و مردم(2) بسیاری را که آفریدهایم، سیراب گردانیم.364
فرقان (25)
49
واژه «مَیت» مخفف «مَیت» است.
اناسی: جمع انسان یا انسی: مردمان.
وَ لَقَدْ صَرَّفْناهُ بَيْنَهُمْ لِيَذَّكَّرُوا فَأَبى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلاَّ كُفُوراً ﴿۵۰﴾
جریان آن [آب] را به شکلهای مختلف [چشمه و رودخانه] بین مردم پدید آوردیم تا پند گیرند، ولی بیشتر مردم سر باز زدند [و] جز سرِ انکار نداشتند.364
فرقان (25)
50
وَ لَوْ شِئْنا لَبَعَثْنا فِي كُلِّ قَرْيَةٍ نَذِيراً ﴿۵۱﴾
اگر میخواستیم، در هر شهری هشداردهندهای برمیانگیختیم.364
فرقان (25)
51
فَلا تُطِعِ الْكافِرِينَ وَ جاهِدْهُمْ بِهِ جِهاداً كَبِيراً ﴿۵۲﴾
پس، از انکارورزان اطاعت مکن و با [منطقِ] قرآن با آنان به مبارزهای بزرگ برخیز.364
فرقان (25)
52
وَ هُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هذا عَذْبٌ فُراتٌ وَ هذا مِلْحٌ أُجاجٌ وَ جَعَلَ بَيْنَهُما بَرْزَخاً وَ حِجْراً مَحْجُوراً ﴿۵۳﴾
اوست که دو دریا را به هم پیوست، یکی شیرین و گواراست و دیگری شور و تلخ؛ و میانشان حایلی قرار داد و مانعی نفوذناپذیر(1).364
فرقان (25)
53
منابع آبهای شیرین طبیعت دائما از طریق رودخانهها به دریاها که محتوی آب شور است میریزد؛ ولی با تبخیر دریاها توسّط خورشید و نزولات جوی، مجددا آبهای شیرین به منابع خود بازمیگردند؛ به این ترتیب در عین اختلاط همواره مجزا هستند.
وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً وَ كانَ رَبُّكَ قَدِيراً ﴿۵۴﴾
اوست که بشر را از آب آفرید و او را دارای پیوند نسبی و سببی گردانید و صاحباختیار تو همواره تواناست.364
فرقان (25)
54
وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَنْفَعُهُمْ وَ لا يَضُرُّهُمْ وَ كانَ الْكافِرُ عَلى رَبِّهِ ظَهِيراً ﴿۵۵﴾
[با این وجود] چیزهایی را به جای خدا بندگی میکنند که نه سودی به آنان میرساند و نه زیانی؛ و کافر پشتیبان و کمک [بتهایی است که] معبود(1) خویش است.364
فرقان (25)
55
برای توجیه ترجمه «رَبّ» در اینجا، به آیه 39 یوسف(12) دقّت فرمایید: «أَ أَربابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَیرٌ أَمِ اللَّهُ الواحِدُ القَهَّار»، «آیا اربابهای متفرق بهترند یا خدای یگانه قهار» و نیز آیه 50 یوسف(12): «فَلَمَّا جاءَهُ الرَّسُولُ قالَ ارجِع إِلی رَبِّکَ فَسئَلهُ ما بالُ النِّسوَةِ اللاَّتِی قَطَّعنَ أَیدِیَهُنَّ» ، «و چون فرستاده] شاه [نزد یوسف آمد،] یوسف [گفت نزد ولینعمتت بازگرد و از او بپرس ماجرای زنانی که دستهای خود را بریدند، چگونه بود ؟»